Süni intellektin Gutenberg anı: mürəkkəbdən mətbəəyə
Mürəkkəb Gutenberg-dən çox əvvəl də var idi. İnsanlar yazırdı, kitablar hazırlanırdı, bilik əldən-ələ ötürülürdü. Lakin kitabı çoxaltmaq onu əvvəldən sona yenidən yazmaq demək idi. Bilik var idi; onu geniş kütlələrə çatdırmağın yolu zəhmətli idi.
Johannes Gutenberg-in hərəkətli hərflərlə çap texnikası bu münasibəti dəyişdi. Mətn artıq yalnız yazıldığı nüsxə qədər mövcud olmaq məcburiyyətində deyildi. Eyni məzmun eyni tərtibatda təkrar-təkrar çap oluna bilirdi.
Gutenberg-in əsl inqilabı mürəkkəbdə deyil, ondan istifadə edən sistemdə baş verdi.
Bu gün süni intellektlə yaşadığımız transformasiyada da oxşar tərəf var. Mürəkkəb yenidən hər kəsin əlindədir. Bir neçə komanda ilə mətnlər yazılır, kodlar yaradılır, hesabatlar hazırlanır. Lakin yaratmağın asanlaşması yaradılanların təşkilatların iş üsulunu eyni dərəcədə dəyişdiyi anlamına gəlmir.
Bəlkə də süni intellektin əsl dönüş nöqtəsi onun daha yaxşı yazdığı gün deyil; yazdıqlarının bir bütövün hissəsinə çevrildiyi gün olacaq.
Qələmin hüdudları
Qələm fikri inkişaf etdirmək, qaralama hazırlamaq və ya yeni yanaşmanı sınamaq üçün güclü alətdir. Sİ assistentləri də bu gün oxşar imkan açır: düşünməyi sürətləndirir, ilk addımı asanlaşdırır, sınaq xərcini azaldır.
Lakin təşkilatlar yalnız yaxşı fikirlərdən ibarət deyil. Hesab-fakturanın düzgün təchizatçı ilə uyğunlaşdırılması, sorğunun lazımi təsdiqlərdən keçməsi və ya məlumatın yalnız səlahiyyətli şəxslər tərəfindən görülməsi lazımdır. Əməliyyatın tamamlanması çox vaxt tək bir cavab hazırlamaqdan qat-qat artığını tələb edir.
Əməkdaşın süni intellektlə hazırladığı uğurlu nəticə təşkilatın qalan hissəsinə çata bilmirsə, təkbaşına qalır. Müxtəlif sistemlərdə irəliləyən proseslər bir-birindən xəbərsiz işləyirsə, qazanılan sürət başqa bir nöqtədə itə bilər.
Gartner-in 2025-ci ildə dərc etdiyi proqnoza görə, korporativ tətbiqlərin 40 faizinin 2026-cı ilin sonuna qədər tapşırığa xas Sİ agentlərini ehtiva edəcəyi gözlənilirdi. 2025-ci il üçün proqnozlaşdırılan göstərici 5 faizdən aşağı idi. Bu gözlənti süni intellektin ayrı-ayrı tapşırıqlardan təşkilatların iş proseslərinə qədər uzanan rolunu anlamaq baxımından mühüm işarədir.
Məsələ artıq yalnız nəyin yaradıldığı deyil; bu yaradılanın hansı məlumata əsaslandığı, hansı addımları başlatdığı və işin qalan hissəsi ilə necə birləşdiyidir.
Mətbəənin dəyişdirdiyi təkcə istehsal deyildi
Mətbəənin hekayəsi texnologiyanın insan əməyi ilə münasibəti barədə də düşündürür. Mətnləri əl ilə çoxaltmaqla yanaşı, məzmunu redaktə etmək, çapa hazırlamaq, nəşr etmək və oxuculara çatdırmaq ayrıca əhəmiyyət qazandı. İstehsalın forması dəyişdikcə insanların üzərinə götürdüyü rollar da transformasiya olundu.
Mətbəə katibləri aradan qaldırmadı; onları naşir etdi.
Bu söz süni intellekt dövründə insanın rolundan danışarkən də mənasını qoruyur. Bir işi daha sürətli görə bilmək ilə həmin işin bütöv içindəki yerini yenidən müəyyən etmək eyni şey deyil.
Süni intellekt təkrarlanan addımları azalda, məlumata çıxışı asanlaşdıra və bəzi tapşırıqları öz üzərinə götürə bilər. İnsanların töhfəsi isə nə ediləcəyinə qərar vermək, istisnaları qiymətləndirmək və ortaya çıxan nəticənin məsuliyyətini daşımaq kimi sahələrdə davam edir.
Katibdən naşirə keçid insanın istehsaldan geri çəkilməsi deyil; istehsalın daha böyük hissəsini idarə etməyə başlaması idi.
Korporativ mətbəə
Təşkilatda süni intellektin yaratdığı dəyərin davamlı olması üçün məlumatların, icazələrin, biznes qaydalarının və təsdiqlərin birlikdə işləməsi lazımdır. Bu hissələr bir-birindən ayrı qaldıqda süni intellekt əsasən ayrı-ayrı tapşırıqların hüdudlarında qalır. Bir araya gəldikdə isə tək bir nəticə daha geniş iş prosesinin hissəsinə çevrilə bilər.
Butterfly-ın yerləşdiyi yer məhz bu keçid nöqtəsidir.
Mövcud korporativ sistemlərin və məlumatların yanında işləyən Butterfly müxtəlif alətlərdə irəliləyən iş axınlarını, icazələndirməni, təsdiqləri və qeyd proseslərini ortaq əməliyyat qatında birləşdirir. Beləliklə, Sİ tətbiqləri təşkilatın real iş prosesindən ayrı həllər kimi qalmaq əvəzinə mövcud proseslərlə birlikdə işləyə bilir.
Məqsəd komandaların istifadə etdiyi Sİ assistentlərini kənara qoymaq deyil; onların yaratdığı dəyəri korporativ iş prosesi ilə birləşdirməkdir.
Qələm hələ də masanın üstündədir. Fikirlər orada doğulur, qaralamalar orada formalaşır. Mətbəə isə bu fikirlərin yalnız bir nəfərin ekranında qalmamasını, təşkilatın iş prosesinə daxil olmasını təmin edir.
Yeni Gutenberg anı?
Süni intellekt bu gün istehsalın qarşısındakı bir çox maneəni azaldır. Qarşıdakı dövrdə fərqi yaradacaq amil bu istehsalın nə dərəcədə etibarlı şəkildə davam etdirilə bilməsi və təşkilatın qalan hissəsi ilə nə dərəcədə inteqrasiya olunması olacaq.
Gutenberg bizə mürəkkəbin təkbaşına kifayət etmədiyini xatırladır. Mətnin dəyəri təkcə yazılmasında deyil; çoxaldıla bilməsində, paylaşıla bilməsində və yeni dünyanın hissəsinə çevrilə bilməsindədir.
Bəlkə də süni intellektin Gutenberg anı maşınların insanlardan daha yaxşı yazmağa başladığı an deyil; yaradılanların insanları və sistemləri bir araya gətirən yeni iş üsuluna çevrildiyi an olacaq.
Süni intellekt mürəkkəbdir. Butterfly mətbəədir. O mətbəənin başında isə nəyin dərc olunmağa layiq olduğuna qərar verən insanlar dayanır.